- Je eigen merk, gewoon op voorraad
- Tot 12 maanden in één keer bestellen
- Voor 15:00 besteld, zelfde werkdag verstuurd
- Altijd discreet verpakt
Uitstrijkje of zelftest: wat is het verschil?
Vanaf je 30ste krijg je elke vijf of tien jaar een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Je kiest dan zelf: een uitstrijkje bij de huisarts, of een zelftest die je thuis doet. Beide zijn gratis en beide zijn even betrouwbaar om HPV op te sporen, het virus dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken. Vind je een uitstrijkje spannend, dan is de zelftest een goed alternatief. Hieronder lees je hoe beide werken, wat je uitslag betekent en wat helpt als je opziet tegen de afspraak.
6 minuten
In het kort
- Vrouwen van 30 tot 60 krijgen elke vijf of tien jaar een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek. Meedoen is gratis.
- Je kiest zelf: een uitstrijkje bij de huisarts of een zelftest thuis. Voor het opsporen van HPV zijn ze even betrouwbaar.
- Wordt er met de zelftest HPV gevonden, dan volgt alsnog een uitstrijkje bij de huisarts.
- Een uitstrijkje doet meestal geen pijn, maar kan wel ongemakkelijk zijn. Je mag altijd vragen om te stoppen.
- Ongeveer 89 van de 100 vrouwen horen dat er niets aan de hand is.
- Ook als je tegen HPV bent gevaccineerd, doe je mee: de vaccinatie beschermt niet tegen alle typen.
Het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker
Baarmoederhalskanker ontstaat bijna altijd door een langdurige infectie met HPV, het humaan papillomavirus. Ongeveer 8 van de 10 mensen krijgen ooit HPV, via seks. Meestal ruimt je lichaam het virus zelf op. Lukt dat niet, dan kunnen er in de loop van tien tot vijftien jaar afwijkende cellen ontstaan. Het bevolkingsonderzoek spoort HPV en die cellen op, lang voordat er kanker is. Je krijgt een uitnodiging rond je verjaardag als je 30, 35, 40, 50 en 60 wordt, en soms ook op 45, 55 of 65, bijvoorbeeld na een eerdere HPV-uitslag. Is er bij je 40ste of 50ste geen HPV gevonden, dan duurt het tien jaar tot je volgende uitnodiging. Meedoen is gratis en vrijwillig. In 2026 komen uitnodigingen en uitslagen soms later dan normaal, door drukte bij de laboratoria. Dat is vervelend, maar geen reden tot zorg.
Uitstrijkje of zelftest: de verschillen
| Uitstrijkje bij de huisarts | Zelftest thuis | |
|---|---|---|
| Waar | Bij je huisartspraktijk, meestal door een doktersassistente | Thuis, wanneer het jou uitkomt |
| Hoe | Met een spreidinstrument en een borsteltje | Met een wattenstaafje dat je zelf inbrengt |
| Duur | Afspraak van ongeveer 10 minuten | Ongeveer 20 seconden, daarna opsturen |
| Wat wordt onderzocht | HPV, en bij HPV meteen ook de cellen | Alleen HPV |
| Bij HPV | Uitslag van de cellen volgt direct | Je laat alsnog een uitstrijkje maken bij de huisarts |
| Uitslag | Brief binnen 4 weken, ook naar je huisarts | Brief binnen 4 weken, niet naar je huisarts |
| Kosten | Gratis | Gratis |
Het grootste verschil: met de zelftest heb je de afspraak bij de huisarts alleen nodig als er HPV wordt gevonden. Dat geldt voor een klein deel van de vrouwen.
Zo werkt de zelftest
De zelftest, officieel de zelfafnameset, krijg je automatisch bij je uitnodiging als je 30 bent. Ben je ouder, dan kun je hem gratis aanvragen via Mijn Bevolkingsonderzoek (met DigiD). Reageer je niet op je uitnodiging, dan krijg je hem na twaalf weken alsnog thuisgestuurd.
- Was je handen.
- Breng het wattenstaafje een stukje in je vagina en draai het 20 seconden rond. Het hoeft niet diep.
- Doe het staafje terug in het buisje en sluit het goed af.
- Stuur het binnen een week terug in de retourenvelop. Een postzegel is niet nodig.
Doe de zelftest niet tijdens je menstruatie, als je ongewoon bloedverlies of pijn in je onderbuik hebt, of als je zwanger bent of korter dan zes weken geleden bent bevallen. Ben je onder behandeling van een gynaecoloog, overleg dan eerst met je arts.
Zo gaat een uitstrijkje
Je maakt zelf een afspraak bij je huisartspraktijk en neemt je uitnodigingsbrief mee, met de stickers. Plan de afspraak buiten je menstruatie. De doktersassistente brengt een spreidinstrument in je vagina, het instrument dat vaak “eendenbek” wordt genoemd. Dat maakt de baarmoederhals zichtbaar. Met een borsteltje neemt ze wat cellen af. Het doet meestal geen pijn, maar het kan ongemakkelijk voelen. Daarna kun je een beetje bloed verliezen. Dat is normaal, en een inlegkruisje is dan genoeg.
Vind je het spannend? Dit helpt
- Zeg het. Vertel de assistente dat je ertegen opziet. Zij kan daar rekening mee houden en uitleggen wat ze doet.
- Spreek een stopteken af. Spreek vooraf af hoe je laat weten dat ze moet stoppen. Je mag altijd stoppen.
- Ga eerst naar het toilet. Met een volle blaas of darm voelt het onderzoek vervelender.
- Vraag om een warm instrument. Vaak wordt het spreidinstrument eerst met warm water opgewarmd. Je mag aangeven of de temperatuur prettig is.
- Liever een vrouw? Het uitstrijkje wordt bijna altijd door een vrouw gemaakt. Kan dat bij jouw praktijk niet, dan mag je naar een andere praktijk.
- Kies de zelftest. Wil je het liever helemaal niet, dan is de zelftest een volwaardig alternatief. Alleen bij HPV volgt dan nog een uitstrijkje.
Wat betekent je uitslag?
Je krijgt binnen vier weken een brief. Van elke 100 vrouwen die meedoen:
- horen er ongeveer 89 dat er geen HPV is gevonden of dat de cellen in orde zijn. Je krijgt pas bij de volgende ronde weer een uitnodiging.
- krijgen er ongeveer 9 het advies om na een jaar een controle-uitstrijkje te laten maken. Er is dan wel HPV gevonden, maar nog geen of maar lichte afwijkingen. Vaak ruimt je lichaam het virus in dat jaar zelf op.
- worden er ongeveer 2 doorverwezen naar de gynaecoloog voor verder onderzoek. Dat betekent nog niet dat je kanker hebt. Meestal gaat het om afwijkende cellen die goed te behandelen zijn.
Het vervolgonderzoek bij de gynaecoloog valt niet meer onder het bevolkingsonderzoek. Het wordt vergoed door je zorgverzekering, maar kan wel van je eigen risico afgaan.
HPV-vaccinatie: moet je dan nog meedoen?
Ja. De HPV-vaccinatie beschermt goed tegen de typen die de meeste baarmoederhalskanker veroorzaken, maar niet tegen alle typen. Daarom doe je ook mee aan het bevolkingsonderzoek als je bent gevaccineerd. Tot je 18e is de vaccinatie gratis, via het Rijksvaccinatieprogramma. Ben je ouder, dan kun je je nog laten vaccineren bij je huisarts of de GGD, maar dan betaal je het zelf. Vanaf 15 jaar zijn er drie prikken nodig. De vaccinatie werkt het best als je nog geen HPV hebt gehad. Ook als je al seks hebt gehad, kan het nog zin hebben: je hebt het virus dan niet per se opgelopen. Bespreek met je huisarts of het voor jou zinvol is. Condooms verkleinen de kans op HPV, maar beschermen er niet volledig tegen, omdat het virus ook via huidcontact wordt overgedragen.
Wanneer ga je naar de huisarts?
Wacht niet op je uitnodiging, maar maak een afspraak als je:
- bloed verliest na het vrijen
- bloed verliest tussen je menstruaties door
- bloed verliest terwijl je al in de overgang bent en niet meer ongesteld wordt
- ongewone afscheiding hebt die niet overgaat
Dat zijn klachten die je laat onderzoeken, ook als je kort geleden nog aan het bevolkingsonderzoek hebt meegedaan.
4.75
0.00
Yoni Inlegkruisjes Regular (24 stuks)
4.65
0.00
Yoni Inlegkruisjes Lang (20 stuks)
22.95
0.00
Durex Thin Feel Condooms (20 stuks)
15.95
0.00
Durex Nude No Latex Condooms (10 stuks)
Veelgestelde vragen
Is de zelftest net zo betrouwbaar als een uitstrijkje?
Ja, voor het opsporen van HPV is de zelftest net zo betrouwbaar. Het verschil is dat de zelftest alleen op HPV test. Wordt HPV gevonden, dan laat je alsnog een uitstrijkje maken, zodat de cellen kunnen worden bekeken.
Doet een uitstrijkje pijn?
Meestal niet, maar het kan ongemakkelijk of vervelend voelen. Vertel de assistente als je het spannend vindt, en spreek af hoe je laat weten dat ze moet stoppen.
Mag ik een uitstrijkje laten maken als ik ongesteld ben?
Liever niet. Plan je afspraak buiten je menstruatie. Ook de zelftest doe je niet tijdens je menstruatie.
Kan ik meedoen als ik zwanger ben?
Tijdens je zwangerschap en de eerste zes weken na je bevalling doe je niet mee. Daarna kun je de test alsnog doen.
Heeft mijn anticonceptie invloed op het uitstrijkje?
Nee. Je kunt gewoon meedoen met de pil, een spiraaltje of een andere methode. Heb je een spiraaltje, dan blijft dat zitten tijdens het uitstrijkje.
Deze informatie is algemene voorlichting en vervangt geen persoonlijk advies van je huisarts. Twijfel je over jouw situatie? Neem dan contact op met je huisarts. Dit artikel is voor het laatst gecontroleerd door ons apothekersteam op:
Relevante artikelen
Bronnen
- RIVM, Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker: het uitstrijkje (bijgewerkt 20 augustus 2026)
- RIVM, Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker: de zelfafnameset (bijgewerkt 21 augustus 2026)
- RIVM, folder Uw uitnodiging bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker (juli 2026)
- Bevolkingsonderzoek Nederland, Informatiekaart bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker in 4 stappen (2026)
- Bevolkingsonderzoek Nederland, Baarmoederhalskanker: de uitnodiging
- RIVM, HPV-vaccinatie
- Soa Aids Nederland, Vaccineren tegen HPV
Goed voorbereid, ook na je afspraak
Na een uitstrijkje kun je een beetje bloed verliezen, en dan heb je aan een zacht katoenen inlegkruisje van Yoni genoeg. Voor de rest houden we het bij wat je echt gebruikt: condooms van Durex, ook latexvrij, en je eigen anticonceptie, gewoon in dezelfde bestelling. Op werkdagen voor 15:00 besteld, dezelfde dag discreet verstuurd. Zelf kiezen. Goed geregeld.